Eindexamens – Opinie Trouw (11-5-’13)

Dit artikel verscheen onder de titel ‘Jongere vindt bestemming wel, al is dat met een omweg’ in Trouw (11-5-’13).

Eindexamenkandidaten – let’s give them a break

Thijs Launspach en Aik Kramer

Komende week beginnen de eindexamens, en slagen is dit jaar wéér moeilijker geworden. Daarnaast is kiezen wat je na je middelbare school gaat doen ingewikkelder dan voorheen. Veel van deze eindexamenkandidaten hebben het idee dat ze hun leven moeten vastleggen. Het resultaat? Meer prestatiedruk dan ooit en kandidaten die het onmogelijke van zichzelf verwachten.

Dit jaar zijn de exameneisen weer opgeschroefd. Daarnaast voelen de kandidaten de druk van de eisen die vervolgopleidingen stellen aan hun eindcijfers – steeds meer opleidingen werken met een selectie op basis van cijfers of selecteren zelfs door middel van een extra toets. Het is niet voor niets dat prijzige buitenschoolse examencursussen op het moment ongekend populair zijn – in een artikel in deze krant eerder deze week bleek dat minstens 28.000 leerlingen zich door een extern bureau laten trainen.

Dit jaar ervaren de leerlingen daarnaast een extra druk door de overgang van studiefinanciering naar het sociaal leenstelsel: als ze zich dit jaar inschrijven bij een vervolgstudie kunnen ze nog gebruik maken van de ‘stufi’-regeling, vanaf het jaar daarop niet meer. Denise (17): ‘als ik het nu niet haal moet ik vanaf volgend jaar veel geld gaan lenen. Dat idee maakt me extra zenuwachtig.’

Er wordt van de kandidaten niet alleen verwacht dat ze presteren, maar ook dat ze keuzes maken over hun verdere leven. In hun eindexamenjaar wordt immers niet alleen hun kennis getoetst, maar kiezen de leerlingen ook wat ze na hun middelbare school gaan doen. Deze keuze is door het grote aantal verschillende mogelijkheden een stuk ingewikkelder geworden. Ook zijn de examenleerlingen van nu zich terdege bewust van het feit dat ‘slagen’ en financieel succesvol worden in de huidige arbeidsmarkt niet voor iedereen is weggelegd. Anders gezegd: waar een aantal jaar geleden je studiekeuze ging over doen wat je interessant vindt, gaat deze nu steeds vaker over ‘een studie waar je wat mee kan’ of ‘waar het geld zit’.

De kandidaten hebben dus het idee dat ze goed moeten presteren – en daarnaast uit de vele opties precies de juiste moeten kiezen – omdat het succes in hun verdere leven daarvan afhangt. Dat is nu nét waar we deze jongeren moeten steunen door deze onredelijk hoge verwachtingen te helpen relativeren. Bijvoorbeeld door hen uit te leggen dat er straks na hun eindexamen voor hen juist een nieuwe fase van ontwikkeling en verandering aanbreekt.

Hun eindexamen markeert de overgang van de middelbare schooltijd naar hun quarterlife, de fase die in het teken staat van ontwikkeling op het gebied van werk, studie en andere vlakken. Na het examen begint voor hen een een periode van ontdekken en een plek in de wereld veroveren. Deze fase duurt bij hen langer dan bij voorgaande generaties – ongeveer van hun achttiende tot hun dertigste. De quarterlife gaat over experimenteren, ontdekken wat ‘je ding is’ en kennis maken met verschillende vakgebieden en werkvormen. De quarterlife gaat over plannen maken, ingehaald worden door de realiteit en plannen bijsturen. En vooral: verschillende ervaringen opdoen en opties voor jezelf creëren.

De tijd dat je na je eindexamen een studie koos, en na de afronding daarvan een ‘baan voor het leven’ kreeg is voorbij. Sterker nog, de meeste twintigers van nu vinden hun plek in de wereld met een omweg, op een manier die ze van tevoren niet hadden kunnen voorspellen. Natuurlijk, de keuze die eindexamenkandidaten maken is belangrijk, zeker voor de richting van de eerste jaren van hun quarterlife. Maar de verwachting dat ze nu definitieve keuzes maken voor de rest van hun leven kunnen ze loslaten. Laten we ze duidelijk maken dat ze later nog ruimte hebben om hun plan te veranderen of terug te komen op hun keuzes, mochten ze dat willen.

Daarom, laten we de eindexamenkandidaten extra steunen. Let’s give them a break. Ze hoeven niet nu al hun hele leven en carrière uit te stippelen. Daar hebben ze zometeen genoeg tijd voor. Op dit moment hoeven ze zich vooral op één ding te concentreren: hard studeren, veel oefenexamens maken en slagen voor hun eindexamen.